DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB)

ÖZEL ÖĞRENME BOZUKLUĞU
17 Nisan 2018
OTİZMLE İLİŞKİLİ YEME (BESLENME) GÜÇLÜKLERİ
17 Nisan 2018
Tümünü Göster

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB)

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (DEHB)
Uzm. Psk. Ülkü ÜNAL
DEHB, bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayan dikkat sorunları, aşırı hareketlilik ve istekleri erteleyememe (dürtüsellik) ile kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur.
DEHB’ nin 3 temel belirtisi vardır.

1) Dikkat eksikliği
2) Aşırı hareketlilik
3) Dürtüsellik
Bir kişide Dikkat Eksikliği – Hiperaktivite Bozukluğu’nun varlığından söz edebilmek için, bu belirtilerin; 7 yaştan önce başlamış olmalı,kalıcı ve sürekli olmalı, birden fazla ortamda görülmesi ( hem ev hem okul ) gerekmektedir.

DİKKAT EKSİKLİĞİ:
Dikkat süresinin ve yoğunluğunun kişinin yaşına göre olması gerekenden az olmasıdır.
– Dikkatinin belirli bir noktaya toplanamaması ve kısaca dağılması
– Dağınıklık
– Unutkanlık
– Eşyaları kaybetme
– Dikkatsizce hatalar yapma gibi belirtilerle kendini gösterir.

Temel sorun: Kişinin belirli bir şeyle ilgilenirken, o sırada içinden gelen başka bir şey yapma isteğine engel olamamasıdır.
– DEHB olan kişiler ilgilerini normal bireylere göre çok daha hızlı bir biçimde kaybeder, çabuk sıkılılar ve hemen daha ilgi çekici bir şeyin arayışına girerler.
– DEHB olan bireylerin dikkat becerileri yaşıtlarının dikkat süresi ve yoğunluğundan daha azdır. Örneğin; DEHB olan 10 yaşındaki bir çocuğun dikkat süresi ve yoğunluğu, 7 yaşındaki bir çocuğun dikkat süresi ve yoğunluğu kadardır.

2) AŞIRI HAREKETLİLİK: Bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayacak biçimde hareketli olmasıdır.
– Uzun süreli yerinde oturamama,
– Çoğu zaman hareket halinde olma,
– Çok konuşma gibi belirtiler,
– “Sınıfta nereye baksam onu görüyorum”, “Kıpır kıpır elleri ayakları oynuyor”,
– Bu çocuklarda, el-kol sallama-bacakları sallama, oda içinde dolaşma, kıpırdanma 2-8 kat daha fazla, uykuda bile hareketler.

3)DÜRTÜSELLİK: Davranışların kontrolünde sorun
– Acelecilik, isteklerini erteleyememe, söz kesme, düşündüğünü hemen yapma, aklına geleni söyleme, sırasını beklemede güçlük.
– “ Bu çocuğun freni yok”
Temel nedeni: Kişinin bir şey yapmadan önce düşünmesi gereken süre boyunca durmalarını sağlayan sistemi iyi çalışmaması yani;
FRENLERİNİN OLMAMASI

DEHB’ NA EŞLİK EDEN BELİRTİLER
– Dağınıklık, düzensizlik ( Bir işe kendini yeterince verememek, planlı-düzenli olamamak )
– Zamanı iyi kullanamama
– Dalgınlık, hayal kurma
– Koordinasyon güçlükleri ( Motor becerilerde sorunlar olabilir. En sık görülen ince motor beceri sorunu el yazısına ilişkin sorundur. Kalem tutmada, yürümede, koşmada sorunlar )

-Bellek sorunları :
Asıl sorun: Söylenen şeyin o sırada dikkat olanına girmediği için öğrenilmemesidir. Unutkanlık, özellikle çocuklardan bir şey yapmalarını istendiğinde, dikkatleri dağınıkken bir şey anlatıldığına ya da birkaç komut birazda söylendiğinde yaşanır.
– Uyku sorunları
– Sosyal ilişki sorunları: Bu çocuklar sosyal ipuçlarını yanlış değerlendirdikleri, yapacakları şeyin sonucunu düşünmeden yaptıkları, söyleyecekleri şeyin karşısındakini nasıl etkileyeceğini düşünmeden söyledikleri için sorunlar ortaya çıkar.

– Özgüven ve özsaygının azalması: Okul başarısızlıkları, aile arkadaş ilişkilerinin iyi olmaması, sürekli uyarılmaları, eleştirilmeleri, olumsuz geribildirimler sonucu kendilerine güven ve saygıları zedelenir.
– Saldırgan davranışlar: Temel belirtilerden birisi değil. Tam tersine sıcakkanlı, sevecen kişiler. Dürtüsellikleri sonucu bazen çevrelerine zarar verebilirler.

DEHB ’NİN DEĞİŞİK YAŞLARDAKİ GÖRÜNÜMLERİ
DEHB erken çocukluk döneminde başlayıp, yaşam boyu devam eden bir bozukluktur.

Bebeklik döneminde görülen belirtiler;
Huzursuzluk, gerginlik
Kolay ağlama, zor sakinleşme
Aşırı hareketli olma
Dış uyaranlara aşırı tepki verme
Uyku sorunları

Okul öncesi dönemde görülen belirtiler;
Evde,
Devamlı hareket etme, atlama, zıplama, tırmanma,
İsteklerini erteleyememe,
Sürekli ilgi odağı olmak isteme, bunu sağlayacak şeyler yapma,
Sıkı sık oyun değiştirmek,
Bir şeyle çok kısa süre ilgilenme,
Çok konuşma,
Sürekli bir şey sorma, yanıtları dinlememe,
Sakarlık,
Az uyuma,

Anaokulunda,
Faaliyetleri tamamlayamama, yarım bırakma.
Kurallara uymama, sırasını bekleyememe.
Sakince yerinde oturamama.
Arkadaşlarını itip-kakma, vurma.
Bağırıp çağırma, çok konuşma.

İlkokul döneminde görülen belirtiler,
Sakin sessiz sırada oturamama
Dersi dikkatlice dinleyememe, etrafı ile ilgilenme
Sorulan sorulara sonunu beklemeden yanıt verme,
Verilen görevleri tam olarak yerine getirememe,
Verilen görevleri tam olarak yerine getirememe, yarım bırakma
Sınavlarda dikkatsizce hatalar yapma
Eşyalarını kaybetme
Dağınıklık, düzensiz defter tutulması
Akademik başarısının kapasitesi altında olması
Yaşıtlarıyla ilişki sorunları
Ev ödevlerini alamama, eksik olması, tamamlamada zorlanma
Sınıf içinde dikkati dağıtacak şeyleri yapma

Ergenlik döneminde görülen belirtiler,
Aşırı hareketlilikte kısmen azalma
Akademik başarının daha ciddi düzeyde sorun olması
Uzun süreli dikkat gerektiren işlerden kaçınma
Ders çalışmama, ödev yapmama
İlişkilerde sorunlar ( arkadaş-aile-öğretmenler )
Benlik algısında azalma
Depresyon
Duygu-durum bozuklukları

GÖRÜLME SIKLIĞI
DEHB, ilköğretim çocuklarının %3-5’inde, yani; her 20-30 çocuktan birisinde görülmektedir. Bu her sınıfta en az 1-2 çocukta var anlamına gelir.
Türkiye’de ( 2000 istatistiklerine göre ) ilköğretimde 1 milyon öğrencide DEHB’ nin görülme olasılığı vardır.
Erkeklerde görülme sıklığı, kızlara oranla 2-6 kat fazladır.

TEDAVİ
1) İlaç tedavisi
Psikostimulan ilaçlar—-ritalin, conserta:
Bu ilaçları, %50-95 oranında 6-12 yaş arası DEHB tanılı çocuklarda akademik başarıyı artırma, Davranış sorunları ve sosyal ilişkileri düzeltmede başarılı olduğu araştırmalarda kanıtlanmış
Antidepresan:
DEHB’ nin yanı sıra depresyon, kaygı bozuklukları ve gece işemelerinde tercih ediliyor.
Diğer ilaçlar ( Antipsikotik ilaçlar ):
Okul öncesi dönemde kullanılabiliyor.

İlaçlar:
– Davranış kontrolünden sorumlu olan sistemlerin çalışması için gerekli olan kimyasal maddelerin beyindeki miktarlarını düzenler.
( Dopamin-noradrenalin miktarını düzenliyor. )
– Dikkat ve davranış kontrolünden sorumlu olan bölgeler uyarılmış olur. bir şey yapmadan önce durup düşünme süresi kazanılır.

DİKKAT SÜRESİ- YOĞUNLUĞU ARTAR
DAVRANIŞ KONTROLÜ SAĞLANIR
2) Anne- baba – öğretmen eğitimleri

3) Çocuğa özel tedavi ve eğitim programı

EĞİTİM PROGRAMINDA;
1.HEDEF: Çocuğun kendisini her yönüyle tanıması, olumlu ve güçlü özelliklerinin farkına varması ÖZGÜVENİ KAZANMASI

2.HEDEF: Davranış Kontrol Becerilerinin geliştirilmesi (Bilişsel- Davranış Değiştirme Teknikleri kullanarak )
– Belli bir davranışı yapmadan önce ( SONUÇLARINI GÖZDEN GEÇİRMEK )
– Daha önceki deneyimlerin sonuçlarını ( HATIRLAMAYA ÇALIŞMAK )
– Alternatif davranışlar üretebilmek
– Kendi kendine konuşarak yönlenebilmek

3. HEDEF: Sosyal Beceri Eğitimi, Yaratıcı Drama

4. HEDEF:
AKADEMİK DESTEK PROGRAMI
– Ders çalışma becerileri
– Planlama
– Dikkat Eğitimi ( Görsel-işitsel- Dokunsal süresi – yoğunluğu arttırma )

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir